Long Play

Antonin Dvorak và bản giao hưởng số 9 “Từ Tân Thế Giới”

(19:16 | 22/01/2015) Xem: 5567
A. Dvorak (1841 – 1905) là nhà soạn nhạc Séc, đại diện trường phái lãng mạn. Cùng B. Smetana (1824 – 1884), Dvorak là người sáng lập nền âm nhạc quốc gia Séc. Tác phẩm nổi tiếng nhất của Dvorak là Giao hưởng No.9 in E - minor Từ Tân Thế Giới (1893).
Nhạc sĩ Antonin Dvorak

Dvorak_1901_RRR.jpg
Antonin Dvorak, 1901.

Antonin Leopold Dvorak sinh năm 1841 tại làng Nelagozeves gần Praha, Séc. Cha ông, František Dvořák là nghệ sĩ đàn hạc. Cha mẹ Dvorak phát hiện con mình có năng khiếu âm nhạc nên đã quyết tâm phát triển tài năng của bé càng sớm càng tốt. Dvorak vào học trường nhạc ở làng từ năm lên sáu. Thầy giáo của Dvorak là nghệ sĩ đàn organ của nhà thờ địa phương. Những năm 1854 – 1857, Dvorak học thầy Zlonice các môn lý thuyết âm nhạc, biểu diễn alto, piano và organ. Từ 1857 đến 1858, Dvorak học trường đào tạo nghệ sĩ đàn organ ở Praha. Dần dần, Dvorak trở thành nghệ sĩ điêu luyện về violin và alto.

Những năm 1860, Dvorak chơi alto trong dàn nhạc của Smetana. Năm 1871, do thu nhập thấp, hay phải làm thêm, Dvorak rời nhà hát để tập trung sáng tác. Trong thời gian này, Dvorak làm quen nữ học trò Josephine Cermak. Ông đề tặng cô tập ca khúc “Cypresses”. Sau khi Josephine lấy chồng, Dvorak cầu hôn chị cô là Anna và hai người có 9 mặt con.

Những năm 1870, với vị trí nghệ sĩ đàn organ của Nhà thờ St. Adalbert ở Praha, Dvorak vùi đầu vào sáng tác. Năm 1875, ông viết ngũ tấu đàn dây số 2. Năm 1877, nhà phê bình Eduard Ganslik cho Dvorak biết Brahms để ý tới ông và Dvorak cùng Brahms nhanh chóng thành bạn bè. Brahms đã liên lạc với nhà xuất bản âm nhạc F. Zimrokom để người này đặt Dvorak sáng tác tuyển tập đầu tiên là "Slave Dance". Sách được công bố năm 1878. Lập tức Dvorak nổi tiếng. Tác phẩm đầu tiên của Dvorak được trình diễn ở nước ngoài là Stabat Mater (đại hợp xướng op.58, 1880).

DVORAK-FROM-THE-NEW-WORLD-010_RRR.jpg

Sau thành công của tác phẩm này trước người nghe Anh vào năm 1883, Dvorak được mời tới London. Năm 1884, Dvorak xuất hiện trước công chúng London và thành công lớn. Bản Giao hưởng № 7 của Dvorak được viết dành riêng cho thủ đô Anh, ra mắt vào năm 1885. Dvorak thăm Anh chín lần và thường xuyên đích thân chỉ huy dàn nhạc biểu diễn các tác phẩm của mình. Thông qua P. I. Tchaikovsky, Dvorak đã đến Nga vào năm 1890. Ở Moskva và St Petersburg, ông cũng chỉ huy dàn nhạc biểu diễn nhạc của mình.

Năm 1891 Dvorak nhận bằng danh dự của Đại học Cambridge. Cùng năm này, bản Requiem của ông đã được ra mắt tại lễ hội âm nhạc ba năm một lần ở Birmingham. Từ năm 1892 đến 1895, Dvorak là giám đốc Nhạc viện Quốc gia Mỹ ở New York. Tại đây Dvorak gặp nhà soạn nhạc gốc Phi đầu tiên là Hurley Burley, người đã làm quen Dvorak với phong cách âm nhạc nghi lễ của người da đen. Trong suốt mùa đông và mùa xuân năm 1893, Dvorak viết bản Giao hưởng № 9 "Từ Thế Giới Mới". Tới hè 1893, Dvorak dự lễ hội của cộng đồng người Séc ở Spillville, Iowa. Ở đây, sống giữa những người đồng hương lưu vong, Dvorak sáng tác 2 Tứ tấu đàn dây và Sonatine cho piano và violin. Trong ba tháng của năm 1895, Dvorak sáng tác Violin Concerto B-flat minor.

DVORAK-FROM-THE-NEW-WORLD-006_RRR.jpg

Nguồn cảm hứng, tư liệu không xác định cùng tiếng tăm lừng lẫy ở châu Âu và nỗi nhớ nhà đã khiến Dvorak về lại quê hương. Trong những năm cuối đời, Dvorak tập trung vào sáng tác opera và nhạc thính phòng. Năm 1896, ông đến thăm London lần cuối, nơi ông có mặt tại buổi hòa nhạc ra mắt Violin Concerto B-flat minor. Dvorak thay Antonin Bennevica làm Giám đốc Nhạc viện Praha và giữ chức đến chết. Kỷ niệm 60 năm ngày sinh của Dvorak được dân Séc tổ chức trọng thể như quốc lễ. Antonin Leopold Dvorak tạ thế ở Praha ngày 1/5/1904 vì đột quỵ và được chôn cất tại nghĩa trang Vyšegradskom. Ông để lại rất nhiều tác phẩm chưa hoàn thành bao gồm Violin Concerto La major.

Giao hưởng Tân Thế Giới

Giao hưởng số 9 “Từ Tân Thế Giới” của Dvorak thường được gọi đơn giản là Giao hưởng Tân Thế Giới được viết từ tháng 1 đến tháng 5/1893 trong thời gian tác giả ở Mỹ. Nhà soạn nhạc viết Giao hưởng Tân Thế Giới dựa trên âm nhạc dân tộc của Mỹ. Bản giao hưởng Tân Thế Giới nằm trong các tác phẩm thường xuyên được biểu diễn nhất. Nó ra mắt ngày 16/12/1893 tại Carnegie Hall, New York. Trước đây, nó được đánh số là Giao hưởng số 5. Neil Armstrong đã mang bản ghi Giao hưởng Tân Thế Giới lên Mặt Trăng trong sứ mệnh Apollo 11, hạ cánh lần đầu lên Mặt Trăng năm 1969.

DVORAK-FROM-THE-NEW-WORLD-005_RRR.jpg

Khi làm việc tại Mỹ, Dvorak đã rất quan tâm đến âm nhạc của người Mỹ gốc Phi và âm nhạc của người Mỹ bản địa. Ông viết: “Tôi tin tương lai âm nhạc của Mỹ phải được phát triển từ các giai điệu của người Mỹ gốc Phi. Chúng có thể là cơ sở cho một trường phái nghiêm túc và độc đáo của âm nhạc Mỹ. Những giai điệu đa dạng tuyệt vời của người da đen sinh ra từ đất. Đó là những bài dân ca Mỹ và các nhạc sĩ Mỹ phải về với chúng”.

Bản giao hưởng Tân Thế Giới được đặt hàng bởi Dàn nhạc Khuyến nhạc New York và dàn nhạc này đã biểu diễn ra mắt nó lần đầu tiên vào ngày 16/12/1893 tại phòng hòa nhạc uy tín nhất thế giới là Carnegie Hall, do Anton Seidl chỉ huy. Các khán thính giả đã cuồng nhiệt chào đón tác phẩm mới và nhà soạn nhạc đã phải đứng dậy chào cám ơn sau mỗi chương. Đó là thành công lớn nhất của Dvorak trong sự nghiệp âm nhạc.

Hôm trước buổi công diễn (15/12/1893), trên tờ "New York Herald", Dvorak có bài viết giải thích vị trí của âm nhạc của người bản địa trong bản giao hưởng của mình: “Tôi không sử dụng bất kỳ giai điệu trực tiếp nào của người bản xứ. Tôi chỉ đơn giản là tạo ra các chủ đề riêng của họ, dựa trên các tính năng của âm nhạc da đỏ, và, sử dụng các chủ đề như là một nguyên liệu ban đầu, phát triển chúng bằng mọi cách điệu hiện đại, đối âm và dàn nhạc”.

DVORAK-FROM-THE-NEW-WORLD-012_RRR.jpg

Cũng trong bài báo này, Dvorak đã viết rằng, ông coi phần thứ hai của bản giao hưởng như là "phác thảo cho một tác phẩm lớn khác như cantata hay opera... dựa trên Bài hát của Hiawatha, "Longfellow". Về sau, tác phẩm này không ra đời. Dvorak cũng đã viết rằng, phần thứ ba - Scherzo - lấy cảm hứng từ hiện trường của bữa tiệc trong Hiawatha, nơi người da đỏ nhảy múa các các điệu nhảy da đỏ. Điều thú vị là âm nhạc bây giờ được xem như là một phiên bản cổ điển của thứ nhạc nghi lễ của người da đen (Negro Spirituals), được Dvorak viết ra để tạo các ấn tượng thích hợp.

Trong bài phỏng vấn vào năm 1893, Dvorak nói: "Tôi thấy âm nhạc của người da đen và người da đỏ gần như giống hệt nhau. Âm nhạc của hai chủng tộc này có sự tương đồng đáng chú ý với âm nhạc của Scotland". Hầu hết các nhà nghiên cứu đồng ý rằng, nhà soạn nhạc có ý nói đến những âm ngũ cung đặc trưng của các dân tộc này.

Trong bài báo "Chronicle of Higher Education" xuất bản năm 2008, nhà nghiên cứu âm nhạc nổi tiếng J. Horowitz cho rằng nhạc nghi lễ da đen (Negro Spirituals) có tác động rất lớn đến Bản giao hưởng số 9 của Dvorak. J.Horowitz trích dẫn một bài phỏng vấn vào năm 1893 với Dvorak trên tờ New York Herald: "Trong những giai điệu da đen của Mỹ, tôi thấy tất cả mọi thứ mình cần cho một trường phái âm nhạc vĩ đại và đáng kính”.

giuliniv-dvorak-9_RRR.jpg

Tuy nhiên, mọi người vẫn tin rằng, giống như các công trình khác của Dvorak, Giao hưởng Tân Thế Giới có nhiều điểm chung với âm nhạc dân gian Bohemia. Nhạc trưởng kiêm nhạc sĩ Leonard Bernstein thì tin rằng bản nhạc này đa quốc tịch. Tổng phổ buổi ra mắt ngày 16/12/1893 và các buổi biểu diễn sau đó có những sai lệch. Ngày 17/5/2005, Nhạc trưởng Denis Vaughan và Dàn nhạc Khuyến nhạc London (London Philharmonic Orchestra) đã lần đầu trình diễn bản giao hưởng Tân Thế Giới theo đúng bản gốc.

Bắt đầu phần hai (Largo) là độc tấu kèn Anh. Khi bản giao hưởng được công bố, một số dàn nhạc châu Âu đã sớm biểu diễn nó. Alexander Mackenzie cùng dàn nhạc diễn nó trong buổi ra mắt châu Âu vào 21/6/1894. Giao hưởng Tân Thế Giới trở thành "một trong những tác phẩm phổ biến nhất mọi thời đại". Nhiều chủ đề từ nó đã được sử dụng rộng rãi trong các bộ phim, chương trình TV, phim hoạt hình, trò chơi video và quảng cáo…

Bản Giao hưởng Tân Thế Giới có 4 chương. Chương I: Adagio - Allegro molto; Chương II: Largo; Chương III: Scherzo. Molto Vivace và Chương IV: Allegro con fuoco. Chúng tôi đã nghe nó nhiều lần trên Youtube, CD, đĩa nhựa và cả ở Nhà hát TP.HCM, nơi Dàn nhạc Khuyến nhạc Brno, Séc đến biểu diễn ngày 4/11/2004. Giao hưởng Tân Thế Giới đúng là một bản giao hưởng dễ nhập tâm nên nhiều dàn nhạc chơi nó cực hay. Nó chứa đầy chất thơ, một chút buồn man mác nhưng cũng rất mạnh mẽ và hoành tráng.

Dvorak_1868_RRR.jpg

Chương I: Adagio – Allegro molto. Bản giao hưởng bắt đầu bằng một Introduction chậm suy tư (Adagio). Phần tiếp theo, chủ đề chính Allegro molto từ từ hiện ra, trong khi dàn dây chơi cùng nhau. Sau đó, chủ đề phát triển đột phá không thể cưỡng lại, có tăng cường thêm một trống định âm. Người ta cho rằng chương I của Giao hưởng Tân Thế Giới thể hiện sự năng động của cuộc sống trong một thành phố lớn như New York.

Chương II: Largo. Phần hai của Dvorak Giao hưởng Tân Thế Giới là "một huyền thoại" cho thấy sự rộng mở vô tận của đồng cỏ. Nhạc chương này buồn và theo nhạc sĩ, nó lấy cảm hứng từ tiếng khóc của Hiawatha than người yêu của mình. Giữa những cảnh đau buồn là tiếng độc tấu kèn horn Anh. Cuối cùng, cả chương khép lại sáng sủa và lạc quan.

Chương III: Scherzo. Molto Vivace. Chủ đề Scherzo mở đầu bằng một mô hình nhịp điệu đặc trưng miêu tả cảnh chuẩn bị cho đám cưới của Hiawatha. Đột nhiên, một trio với giai điệu waltz cất lên một điệu nhảy vui vẻ: Trong điệu nhảy vui vẻ của người da đỏ bỗng xuất hiện nỗi buồn nhớ quê hương của tác giả. Trong coda của phần này, một lần nữa chủ đề chính của phần đầu tái hiện. Nó được đáp lời bởi chủ đề Scherzo nhẹ nhàng.

Chương IV: Allegro con fuoco. Phần cuối đầy sức mạnh và động lực không thấy trong bất kỳ bản giao hưởng nào khác của Dvorak. Chủ đề chính say sưa mô tả thế giới mới xuất hiện xuyên suốt dàn nhạc. Một chủ đề khác do các clarinet đảm nhiệm, gợi nhớ quê hương của nhạc sĩ. Những giai điệu của ba phần trên lặp đi lặp lại. Tại Final, âm thanh từ chủ đề chính gióng lên mạnh mẽ.

936full-dvorak--symphony-no--9--from-the-new-world--cover_RRR.jpg

Thành phần dàn nhạc: Bộ gỗ: Piccolo (độc tấu ngắn trong chương I); 2 Sáo; 2 Oboe; Cor Anglais (độc tấu ngắn gọn trong chương II); 2 Clarinet; 2 Bassoon. Bộ đồng: 4 Horn; 2 Pipe; 3 Trombone: Tuba (chỉ có ở chương II). Bộ gõ: Timpani (Trống định âm); Triangle (Tam giác, chỉ trong chương III); Cymbal (Chập chả, chỉ ở chương IV). Bộ dây.

Nghe với: Mâm đĩa nhựa Perfomance DC, kim MC Concept; Phonobox Music Hall pa1.2; dây tín hiệu Kimber Kable; Ampli Separo SE300I; dây nguồn Analysis Plus Power Oval; dây loa Analysis Plus Oval 12/2; Loa JBL Control Monitor 4312A. Đĩa nhựa Dvorak: Symphony No9 in E minor Op.95 “From The New World”; Karel Ancerl chỉ huy, Czech Philharmonic Orchestra (Supraphon 1975).

Nguồn: Tạp chí Nghe Nhìn, số tháng 8/2014.

Gửi nhận xét

Đăng nhập hoặc đăng ký để gửi bình luận